Koalicja Lanckorońska na rzecz Zrównoważonego Transportu

Trwają obecnie konsultacje Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej. Został on przygotowany na sugestię Komisji Europejskiej w celu udzielenia dodatkowego wsparcia dla najsłabiej rozwiniętych regionów Polski, będących równocześnie jednymi z najbiedniejszych regionów w całej Unii.

Przygotowany projekt zawiera następujące priorytety i działania:

Priorytet I: Nowoczesna gospodarka

Działanie 1.1 Infrastruktura uczelni wyższych

Działanie 1.2 Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego

Działanie 1.3 Wspieranie innowacji

Działanie 1.4 Promocja i współpraca

Priorytet II: Miejskie ośrodki wzrostu

Działanie 2.1 Systemy miejskiego transportu zbiorowego

Działanie 2.1 Infrastruktura wspierająca funkcje metropolitalne

Priorytet III: Drogi wojewódzkie

Priorytet IV: Pomoc techniczna

Obecnie nie jest jeszcze określona wysokość środków na cały program operacyjny, ani na poszczególne priorytety.

Jak widać z powyższego układu priorytetów mimo umieszczenia priorytetu Drogi wojewódzkie, z infrastruktury transportu zbiorowego przewidziano jedynie działania w transporcie miejskim. Nie przewidziano żadnych inwestycji w transport publiczny pozamiejski, w tym kolejowy.

Wydaje się to być niezgodne z konstytucyjną zasadą zrównoważonego rozwoju oraz polityką horyzontalną Unii Europejskiej dotyczącą ochrony środowiska, w tym zwłaszcza przeciwdziałania zmianom klimatycznym.

Brak działań nakierowanych na rewitalizację i rozwój transportu kolejowego wydaje się być niezgodny także z diagnozą rozpoczynającą tekst programu operacyjnego, która stwierdza m.in:

W Polsce Wschodniej znajduje się 22,7% krajowej eksploatowanej sieci kolejowej. Na 100 km kw. przypada 4,6 km linii kolejowej, podczas gdy średnio w kraju wskaźnik ten wynosi 6,4. Mimo niskiej gęstości sieci kolejowej na tym obszarze w ciągu ostatnich 5 lat zamknięto 660 km linii. W tym przypadku także występuje pilna potrzeba modernizacji linii kolejowych, łączących główne ośrodki miejskie z Warszawą oraz prowadzących do przejść granicznych, a także rozważyć należy otwarcie zamkniętych linii dla ruchu lokalnego.

Również w analizie SWOT znajduje się stwierdzenie o złym stanie technicznym sieci drogowej i kolejowej

Tymczasem w proponowanych działaniach nie znajduje się ani modernizacja linii kolejowych, ani przywracanie zamkniętych linii lokalnych.

Zdaniem Centrum Zrównoważonego Transportu inwestycje w zakresie linii kolejowych oraz taboru są niezwykle potrzebne dla rozwoju Polski wschodniej. Zwłaszcza ważne byłyby działnia w następujących zakresach:

1. Modernizacja linii kolejowych łączących miasta submetropolitalne z Warszawą, przede wszystkim Lublin i Rzeszów a także Olsztyn (odcinek Działdowo - Olsztyn)

2. Modernizacja linii kolejowych łączących ośrodki regionalne Polski wschodniej: Rzeszów - Lublin - Siedlce - Białystok oraz ewentualnie Łomża, Ostrołęka, Olsztyn. W tym korytarzu planowana jest droga ekspresowa S-19. Brak połączeń kolejowych byłby sprzeczny z europejską Białą Księgą dotyczącą transportu, a także polityką zrównoważonego rozwoju. Tym bardziej, że istnieją linie kolejowe umożliwiające takie połączenie, tylko są one w bardzo złym stanie i w większości nie jest prowadzony ruch pasażerski.

3. Rewitalizacja połączeń kolejowych łączących ośrodki subregionalne ze stolicami regionów. Przykładem jest relacja Zamość - Lublin. Jest skandalem, że do tak dużego ośrodka, niegdyś wojewódzkiego, jakim jest Zamość, kursuje tylko jeden pociąg dziennie. Dla porównania w relacji Lublin - Zamość kursuje ponad 40 autobusów PKS dziennie - po zatłoczonych drogach. Przykładem sensownego projektu mogłoby być zapewnienie bezpośredniego połączenia kolejowego Lublina z Zamościem, z odtworzeniem łącznicy omijającej stację przesiadkową w Zawadzie i budową przystanków w centrum Zamościa. Połączenie obsługiwałoby kilka szt. szynobusów z częstotliwością co godzinę w szczycie i co dwie poza i w święta. Wskazane byłoby zagęszczenie kursów na odcinku Świdnik - Lublin.

4. Rewitalizacja połączeń kolejowych do ośrodków turystycznych i uzdrowiskowych, takich jak np. Frombork, Mrągowo, Mikołajki, Ruciane - Nida, Pisz, Gołdap, Augustów, Białowieża, Włodawa, Zwierzyniec, Susiec, Horyniec Zdrój, Ustrzyki Dolne, Łupków. Turystyka jest jednym z sektorów przewidzianych do wsparcia w ramach programu. Jest to też jedna z istotnych szans rozwojowych Polski wschodniej. Tymczasem brak dostępności koleją jest istotnym czynnikiem ograniczającym popularność i rozwój miejscowości turystycznych. Przykładowo dla turysty z Niemiec, przyzwyczajonego do doskonałej komunikacji kolejowej, miejscowości poza siecią kolejową nie istnieją w jego świadomości.

Niezrównoważenie inwestycji transportowych dla Polski wschodniej jest tym większe, że w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko przewidziano dodatkowo ok. 1 mld Euro na osobny priorytet Infrastruktura drogowa w Polsce wschodniej.